Stanoz Ermeni Mezarlığı

Yenikent semtinde bulunan Stanoz Ermeni Mezarlığı; eski Stanoz köyü ile bitişik konumdadır. Sincan-Temelli yolu üzerinde bulunan Mezarlık yakınında bir de Zağar Köprüsü vardır. Alanda çok sayıda mezar taşı ve bir kilise kalıntısı bulunmaktadır. Düzenli olarak kontrol edilen Mezarlık’ta son yıllarda Ankara Anadolu Medeniyetleri Müzesi Müdürlüğü uzmanları tarafından yüzey incelemesi gerçekleştirilmiştir.

Saray Camii

Kalecik ilçe merkezinde bulunan Cami’nin kitabesi olmayıp Şehsuvarzade Seyyid Mehmed Paşa’nın annesi Şerife Hatun tarafından 15. yüzyılda yaptırılmıştır. Kareye yakın dikdörtgen planlı, çatılı ve minareli bir yapı olan Cami’nin gövde duvarlarında kesme taş ve tuğla kullanılmıştır. Alçı mihrabı özgündür.

Leblebicioğlu Camii

Denizciler Caddesi’nde bulunan Cami, zamanın Ankara Müftüsü Mustafa Efendi adına oğulları tarafından 1713 yılında inşa edilmiştir. Boyuna dikdörtgen planlı Cami’nin son cemaat yerinde tuğla örgü görülmektedir. Harimin ahşap tavanı çıtalarla karelere bölünmüştür. Ortada sekizgen ve süslemeli bir rozet vardır. Ahşap mahfil ve tavan pervazlarında, ahşap minber aynalıklarında kalem işi süslemeler yer almaktadır.

Hacı Bayram Veli'nin Validesinin Türbesi

Yeşilöz Mahallesi, İrfan Baştuğ ve Hacı Bayram Veli caddeleri kavşağına yakın türbe, Kuzey Ankara Projesi çalışmaları sırasında yenilenmiş ve çevre düzenlemesi yapılmıştır. Osmanlı arşiv belgelerinde bu türbenin Hacı Bayram Veli’nin annesine ait olduğu ve Sultan II. Abdülhamid Han döneminde onarım gördüğü kayıtlıdır.

Ayaş Ulu Camii

Ayaş Belediye Meydanı’nda yer alan Ulu Camii, Ayaş’ın en eski ve en büyük camisidir. Kitabesi mevcut olmayan cami mimarisine göre 15. yüzyıla tarihlendirilmektedir. Boyuna dikdörtgen planlı moloz taş ve ahşap hatıllı duvar örgüsüne sahip olan yapı, önceden toprak damlı iken sonradan kırma bir çatı ile alaturka kiremit ile örtülmüştür.

Aslanhane Camii ve Türbesi

Ankara Kalesi’nin güneyindedir. Zaviye binası duvarında Arslan heykeli bulunmaktadır. 1290 yılında Ahi Hüsammeddin ve kardeşi Ahi Hasaneddin tarafından yaptırılmıştır. Boyuna dikdörtgen planlı, minareli ve sivri kurşun kaplama sivri çatılı olan Cami’nin üç kapısı vardır. Minaresi sekiz köşeli bir pabuç kısmı üzerinde kalın yuvarlak gövdeli olup yer yer gök mavisi ve lacivert çinilerle süslenmiştir. Sütun başlıkları Roma Dönemi’ne aittir. Anadolu Selçuklu Dönemi’nin en güzel mihraplarından birine sahiptir. Ahşap minberin ustası Mehmed b. Ebu Bekir’dir. İnşa kitabesi çalınmıştır. Türbesi ve zaviyesi, Cami’nin kuzeydoğusundadır. Zaviye bahçesinde bulunan türbe, kare planlı, sekizgen kasnaklı, piramidal külahlıdır. Türbede 1350 yılında vefat eden Ahi Şerafeddin ile ataları ve aile üyeleri defnedilmiştir. Ahi Şerafeddin’in mezarı üzerinde bulunan ahşap sanduka Etnografya Müzesi’nde sergilenmektedir

Hüseyin Gazi Türbesi

Battal Gazi’nin babası olduğu söylenen Hüseyin Gazi’nin 9. yüzyıl sonları ile 10. yüzyıl başlarında yaşadığı tahmin edilen bir evliya olduğu düşünülmektedir. Türbe’nin Horasan erenleri tarafından yaptırıldığı değerlendirilmektedir. Muhteşem bir Ankara manzarasına sahip Türbe 1378 yılında tadilat görmüştür. Evliya Çelebi 1648 yılında Ankara’ya gelişinde türbeyi ziyaret etmiştir. Türbe’ye Ankara dışından da pek çok ziyaretçi gelmektedir.

Hacı Tuğrul Baba Türbesi

Kapı alınlığındaki kitabesine göre yapı, 1390 yılına tarihlenmektedir. Eğimli arazi üzerine inşa edilmiş olan yapı, mimari özellikleri bakımından kümbet tipindedir. Kare prizma şeklindeki gövdesi yığma moloz taştan yapılmış olup dışı yonu taşı ile kaplanmıştır. Gövdenin üst kısmında kesme blok taştan yapılmış sekizgen kasnak yer alır. Yapının en üst kısmını oluşturan kubbesi, tuğla ile örülmüş olup üzeri yonu taşı ile kaplanmıştır. Yapının dışa taşan mermer girişi dikkat çekicidir. Kümbetin 2010 yılında kapsamlı bir onarımı yapılmıştır.

Mimarzade Camii ve Medresesi

Ankara Müftüsü Mimarzade Mehmed Şakir Efendi tarafından 18. yüzyılda yaptırılmıştır. Dikdörtgen planlı, minaresiz ve çatılı bir yapıdır. Boyuna dikdörtgen planlı olup son cemaat yeri dört ahşap direkle taşınan geniş bir açıklıktan ibarettir. Harimin tavanı ve mahfeli ahşaptır. Alçı mihrabı ve minberi özgündür. Cami avlusundaki hazirede şahideli kabirler mevcuttur.

Şeyd Ahmed Camii

Yenimahalle Susuz köyünde bulunan Şeyh Ahmed Camii, Şeyh Ahmed tarafından 15. yüzyılda yaptırılmıştır. Zaman içinde yapılan onarımlarda özgün mimarisi kaybolmuştur. Ahşap tavanı, mahfeli ve alçı mihrabı özgündür. Tavan kirişlerinde ve pervazlarında kalem işi süslemeler bulunmaktadır.

Aktaş Camii

Ayaş’ta Hacımemi Mahallesi’nde yer alan Aktaş Camii, mimari olarak 16-17. yüzyıl özelliği gösterir. Ahşap minareli ve kırma çatılı olan yapının gövdesi moloz taş ve ahşapla örülmüştür. Taşların araları beyaz bir harç tabakasıyla derzlendirilmiştir. Duvarlarda yer yer ahşap hatılların bulunduğu dikkati çekmektedir. Çatısı alaturka kiremit kaplıdır. Dikdörtgen planlı Cami’nin ibadet mekanı mihraba dik iki ahşap sütun sırası ile üç nefe ayrılmıştır. Kıble duvarındaki alçı mihrap Ankara yöresindeki camilerin çoğunda görüldüğü şekilde alçak kabartmalıdır. Doğu cephesinde üç, güney duvarında da iki pencere vardır. Kuzey duvarındaki kapının yan taraflarında pencereler bulunmaktadır. Kapıya dikdörtgen şeklinde bir niş yerleştirilmiştir. Bu nişin kitabe yerleştirilmek amacıyla olduğu değerlendirilmektedir.

Kurşunlu Camii

Samanpazarı semti Anafartalar Caddesi üzerinde Daracık köşesinde yer alır. Taş duvarlı, arada üçer tuğla sıralı, kubbesi kurşun kaplı Klasik Osmanlı camilerindendir. Kitabesi olmayan caminin planı kare mekân üzerine kurulmuş olup merkezî kubbelidir. Son cemaat yeri bulunmakla birlikte ahşap minber yan aynalıklarla dikdörtgen panolarla bölünmüştür. 16. yüzyıla tarihlenmiştir.